Konuşma Gecikmesi: Ne Zaman Dil ve Konuşma Terapistine Başvurmalı?

"Babası da geç konuşmuş, bekleyelim." "Kız çocukları daha erken konuşur." "İkinci çocuklar geç konuşur." Konuşması geciken bir çocuğun ailesi bu cümleleri çevresinden sıkça duyar. Bazen gerçekten de çocuk kısa süre içinde yaşıtlarına yetişir. Ancak bazen bekleme süresi, çocuğun ihtiyaç duyduğu desteğe ulaşmasını geciktirebilir. Bu yazıda konuşma gecikmesinin hangi durumlarda bir uzmanla konuşmayı gerektirebileceğini, dil ve konuşma terapisinin nasıl işlediğini ve evde neler yapılabileceğini anlatıyoruz.

Dil ve konuşma aynı şey mi?

Günlük hayatta birbirinin yerine kullansak da dil ve konuşma farklı becerilerdir. Dil; anlamayı, kelime bilgisini, cümle kurmayı ve düşünceleri ifade etmeyi kapsar. Konuşma ise seslerin doğru ve akıcı biçimde üretilmesidir. Bir çocuk söyleneni çok iyi anlayıp az konuşabilir; bir diğeri çok konuşup bazı sesleri hatalı üretebilir. Değerlendirmede bu alanların her biri ayrı ayrı ele alınır.

Gelişimde genel dönüm noktaları

Aşağıdaki noktalar kesin sınırlar değil, genel bir çerçevedir. Her çocuk kendi hızında ilerler; yine de bu çerçeve, gözlemlerinizi değerlendirmenize yardımcı olabilir.

• Bebeklik döneminde çocuk seslere döner, agulama ve heceleme sesleri çıkarır.
• Birinci yaşa yaklaşırken ilk anlamlı kelimeler ortaya çıkmaya başlar, el sallama ve işaret etme gibi jestler kullanılır.
• İkinci yaş civarında kelime dağarcığı hızla genişler, iki kelimeyi bir araya getiren kısa ifadeler duyulur.
• Üçüncü yaş civarında çocuk basit cümleler kurar ve yakın çevresi dışındaki kişiler de konuşmasının büyük kısmını anlayabilir.
• Okul öncesi dönemde cümleler uzar, olayları sırasıyla anlatma ve soru sorma becerisi gelişir.

Hangi durumlarda bir uzmana danışmalı?

Şu işaretlerden biri ya da birkaçı varsa, bekle-gör yaklaşımı yerine bir değerlendirme yaptırmak faydalı olabilir:

• Birinci yaşın sonuna doğru heceleme, işaret etme ya da el sallama gibi iletişim girişimlerinin çok az olması
• İkinci yaş civarında anlamlı kelime sayısının oldukça sınırlı kalması
• Basit yönergeleri anlamakta zorlanması
• Konuşmasının yakın çevresi tarafından bile çoğunlukla anlaşılamaması
• Önceden kullandığı kelimeleri kullanmayı bırakması
• Sesleri, heceleri tekrar etme ya da takılma gibi akıcılık sorunlarının belirginleşmesi ve çocuğu rahatsız etmesi

Konuşma gecikmesinin altında işitme ile ilgili bir durum da olabilir. Bu nedenle bir çocuk doktoru ya da kulak burun boğaz uzmanı tarafından işitmenin değerlendirilmesi, sürecin önemli ilk adımlarından biridir.

Dil ve konuşma terapisi nasıl işler?

Terapi süreci, ayrıntılı bir değerlendirmeyle başlar. Uzman; çocuğun anlama ve ifade becerilerini, ses üretimini, iletişim isteğini ve oyun becerilerini gözlemler. Aileden gelişim öyküsünü ve günlük yaşamdaki gözlemlerini dinler. Ardından çocuğa özel, ulaşılabilir hedefler belirlenir.

Oturumlar çocuğun yaşına ve ilgisine göre şekillenir. Küçük çocuklarda çalışmalar çoğunlukla oyun içinde yürür: Resimli kartlar, hikâye kitapları, kuklalar ve günlük nesneler, kelimeleri ve cümleleri doğal bir bağlamda çalışmayı sağlar. Daha büyük çocuklarda sesletim çalışmaları, anlatı becerileri ve sosyal iletişim hedefleri öne çıkabilir.

Merkezimizde dil ve konuşma terapisi, dil gelişimi destek programı, konuşma bozukluğu terapisi ve kekemelik terapisi gibi farklı ihtiyaçlara yönelik programlar bulunuyor. Hangi programın uygun olduğu değerlendirme sonrasında birlikte belirlenir.

Evde dil gelişimini desteklemek

Terapide çalışılan hedeflerin günlük hayata taşınması, ailelerin katkısıyla mümkün olur. İşte evde uygulayabileceğiniz bazı öneriler:

• Çocuğunuzla göz hizasında olun; yüzünüzü ve ağzınızı görebilmesi taklidi kolaylaştırır.
• Yaptığınız ve yaptığı şeyi kısa cümlelerle anlatın: "Topu attın. Top yuvarlandı."
• Çocuğunuzun söylediğini bir adım genişletin: O "araba" dediğinde siz "Kırmızı araba" deyin.
• Her şeyi o istemeden önce vermek yerine, ona istemek için fırsat tanıyın ve biraz bekleyin.
• Birlikte resimli kitaplara bakın; resimleri adlandırın, sorular sorun.
• Ekran süresini sınırlayın; yüz yüze etkileşim, dil gelişiminin en güçlü destekçisidir.
• Hatalı söylediği kelimeyi düzeltmesi için zorlamak yerine doğru biçimini doğal bir şekilde tekrar edin.

İki dilli ailelerde durum

İki dilli büyüyen çocuklarda bazen kelime sayısı her iki dile bölünür; bu, tek başına bir gecikme işareti değildir. Yine de çocuğun her iki dilde de iletişimi sınırlı kalıyorsa bir değerlendirme yaptırmak faydalı olabilir. Evde her ebeveynin kendini en rahat ifade ettiği dili kullanması genellikle önerilir.

Sonuç

Konuşma gecikmesi pek çok farklı nedene bağlı olabilir ve her çocuğun süreci farklıdır. Sizi düşündüren bir durum varsa, endişenizi içinizde taşımak yerine bir uzmanla paylaşmanız en sağlıklı başlangıç olacaktır. Erken çocukluk dönemindeki destek seçenekleri için erken müdahale neden önemli yazımıza da göz atabilirsiniz.

İskenderun'daki merkezimize İskenderun ve çevre ilçelerden aileler başvurabiliyor. Çocuğunuzun dil ve konuşma gelişimini konuşmak isterseniz ön görüşme formunu doldurabilirsiniz; size dönüş yaparız.