DEHB'de Evde Günlük Rutin ve Dikkat Desteği Önerileri

Sabah hazırlığı her gün bir yarışa dönüşüyor, ödev saati gözyaşıyla bitiyor, "kaç kere söyleyeceğim" cümlesi evde en sık kurulan cümle hâline geliyor. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite yaşayan bir çocuğun ailesiyseniz bu sahneler size tanıdık gelebilir. İyi haber şu: Evde kurulan bazı düzenlemeler, hem çocuğunuzun hem de sizin günlük hayatınızı belirgin biçimde kolaylaştırabilir. Bu yazıda evde uygulayabileceğiniz rutin ve dikkat desteği önerilerini bir araya getirdik.

Önce anlamak: DEHB neden rutin ister?

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, dikkati sürdürme, dürtüleri kontrol etme ve etkinlik düzeyini düzenleme alanlarında güçlüklerle kendini gösterebilen nörogelişimsel bir durumdur. Tanı, çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanları tarafından konur. Tedavi ve takip planı da hekimle birlikte yürütülür.

DEHB yaşayan çocuklar çoğu zaman planlama, zamanı takip etme ve birden fazla adımı akılda tutma gibi becerilerde zorlanır. Bu beceriler "yürütücü işlevler" olarak adlandırılır. Öngörülebilir bir rutin, çocuğun bu işlevlere olan yükünü hafifletir: Ne olacağını bilen bir çocuk, enerjisini neyin olacağını tahmin etmeye değil, yapması gereken işe harcayabilir.

Günü görünür kılın

• Sabah, okul sonrası ve akşam için basit, resimli rutin çizelgeleri hazırlayın.
• Her adımı kısa ve somut yazın: "Diş fırçala", "Çantanı kapının yanına koy".
• Tamamlanan adımlara çocuğun kendisinin işaret koymasına izin verin; bu, ona başarı duygusu verir.
• Uyku ve uyanma saatlerini hafta sonları da mümkün olduğunca sabit tutun.
• Akşamdan ertesi günün hazırlığını yapın: Kıyafetler seçilsin, çanta hazırlansın.

Yönergeleri kolaylaştırın

DEHB yaşayan çocuklar uzun ve çok adımlı yönergeleri takip etmekte zorlanabilir. Bu durum isteksizlikten değil, bilgiyi akılda tutmanın zorluğundan kaynaklanır.

• Yönerge vermeden önce çocuğunuzun dikkatini alın: Yanına gidin, adını söyleyin, göz teması kurun.
• Tek seferde bir ya da iki adım söyleyin.
• Yönergeyi tekrar etmesini isteyin: "Ne yapacağını bana söyler misin?"
• Mümkünse görsel ipuçları kullanın.
• Ne yapmamasını değil, ne yapmasını istediğinizi söyleyin: "Koşma" yerine "Koridorda yürüyelim."

Ödev saati için öneriler

• Sabit bir ödev saati ve sabit bir çalışma köşesi belirleyin.
• Çalışma alanını sade tutun; masada yalnızca o an gereken malzemeler olsun.
• Ödevi küçük parçalara bölün; her parçadan sonra kısa bir hareket molası verin.
• Zamanlayıcı kullanın; "Bu sayfa için on beş dakika" gibi somut süreler, zamanı görünür kılar.
• Zor dersle kolay dersi dönüşümlü sıralayın.
• Ödevin bitmesini değil, odaklanmış çalışma süresini hedef alın.

Ödevler sürekli bir çatışma kaynağı hâline geldiyse, öğretmeniyle görüşüp ödev miktarı ya da biçimi konusunda esneklik istemek de bir seçenek olabilir.

Hareket ihtiyacına alan açın

Hiperaktivite yaşayan çocuklar için uzun süre hareketsiz kalmak zorlayıcıdır. Bu ihtiyacı bastırmak yerine ona güvenli kanallar açmak daha işlevseldir. Gün içine bisiklet, yüzme, parkta koşma gibi fiziksel etkinlikler yerleştirin. Masa başında otururken elinde sıkabileceği bir top ya da ayaklarını dayayabileceği bir destek işe yarayabilir. Duyusal düzenlemeyle ilgili daha fazla öneri için duyu bütünleme nedir yazımıza göz atabilirsiniz.

Olumlu iletişim ve ödül sistemleri

DEHB yaşayan çocuklar gün boyunca çok sayıda uyarı ve eleştiri duyabilir. Bu da zamanla özgüvenlerini zedeleyebilir. Olumlu davranışları fark etmek ve dile getirmek, uyarmaktan çok daha güçlü bir araçtır.

• Doğru giden şeyleri hemen ve somut olarak övün: "Çantanı kendin hazırladın, harika."
• Basit bir puan ya da yıldız sistemiyle hedef davranışları ödüllendirin; ödüllerin bir kısmı birlikte zaman geçirmek olsun.
• Kuralları az, net ve tutarlı tutun.
• Öfkelendiğinizde kısa bir ara verin; sakinleştikten sonra konuşun.
• Gün sonunda birlikte "bugün iyi giden ne oldu" diye konuşun.

Ekran ve uyku

Ekranlar, DEHB yaşayan çocukların dikkatini hızla çeken ama bırakmayı zorlaştıran uyaranlardır. Ekran süresini önceden belirlenmiş kurallara bağlamak ve yatmadan önce ekranı kapatmak, uyku düzenine de katkı sağlar. Yeterli ve düzenli uyku, gün içindeki dikkat ve duygu düzenlemesi için önemlidir.

Uzman desteği

Evde kurulan düzenlemeler değerlidir; ancak bazı çocuklar bunların yanında yapılandırılmış bir destek programına da ihtiyaç duyabilir. Merkezimizde DEHB destek programı, çocuk psikolojisi danışmanlığı ve davranış terapisi gibi programlar, çocuğun ihtiyacına göre planlanır. Ebeveynlerin süreci birlikte yönetebilmesi için aile danışmanlığı da sunuyoruz.

Sonuç

DEHB yaşayan bir çocukla günlük hayat kimi zaman yorucu olabilir; ama öngörülebilir bir düzen, sabırlı bir iletişim ve küçük başarıları görmek, evdeki havayı değiştirebilir. Unutmayın, mükemmel bir rutin değil, işleyen bir rutin hedefleniyor.

İskenderun, Payas ya da Arsuz'da yaşıyorsanız ve çocuğunuz için destek seçeneklerini konuşmak isterseniz ön görüşme formunu doldurabilirsiniz.