Davranış Terapisi
Problem davranışları azaltmak ve olumlu davranışları güçlendirmek amacıyla kanıta dayalı yöntemlerle uygulanan yapılandırılmış terapi yaklaşımıdır.
Davranış terapisi, çocuğun günlük yaşamını, öğrenmesini ya da ilişkilerini zorlaştıran davranışların neden ortaya çıktığını anlamaya ve bunların yerine daha işlevsel davranışların öğretilmesine odaklanan yapılandırılmış bir yaklaşımdır. Burada amaç çocuğu cezalandırmak ya da "uslu" hâle getirmek değil; davranışın ardındaki ihtiyacı fark edip çocuğa bu ihtiyacı karşılamanın daha uygun yollarını öğretmektir. Pozitif davranış desteği ilkeleri, çalışmalarımızın temelini oluşturur.
Hangi durumlarda başvurulur?
- Sık ve yoğun öfke nöbetleri, kendine ya da başkalarına zarar verme
- Yönergelere uymamak, bir etkinlikten diğerine geçişte yoğun direnç
- İsteklerini ağlayarak, vurarak ya da eşya fırlatarak ifade etme
- Yemek, uyku ya da tuvalet rutinlerinde süregelen çatışmalar
- Okulda sınıf kurallarına uyumda belirgin zorlanma
- Yeni bir kardeş, taşınma ya da okul değişikliği sonrası artan davranış güçlükleri
Davranış terapisi otizm spektrumundaki, dikkat güçlüğü yaşayan ya da gelişimsel farklılığı olan çocuklarla sık kullanılır; ancak tanısı olmayan çocukların ailelerine de yol gösterebilir.
Süreç nasıl işler?
İşlevsel davranış değerlendirmesi
Her davranışın bir işlevi vardır: Bir şeyi elde etmek, bir şeyden kaçmak, ilgi çekmek ya da duyusal bir ihtiyacı karşılamak gibi. İlk aşamada davranışın ne zaman, nerede, kiminle ve hangi olaylardan sonra ortaya çıktığını sistematik biçimde gözlemleriz. Aileden ve gerektiğinde öğretmenden alınan kayıtlar, tablonun eksik parçalarını tamamlar.
Davranış destek planı
Değerlendirme sonuçlarına göre üç ayaklı bir plan hazırlanır. Birincisi, davranışı tetikleyen durumları azaltacak ortam düzenlemeleri, örneğin geçişlerden önce uyarı vermek ya da görsel program kullanmak. İkincisi, aynı ihtiyacı karşılayacak yeni bir beceri öğretmek; vurmak yerine "mola" kartı uzatmak gibi. Üçüncüsü ise istenen davranışı fark edip güçlendirmek ve zorlayıcı davranışın beklenen sonucu getirmemesini sağlamak.
Tutarlılık ve takip
Plan merkezde, evde ve mümkünse okulda aynı şekilde uygulandığında etkili olur. Bu nedenle ebeveynlerle düzenli görüşmeler yapar, verileri birlikte inceler ve gerektiğinde planı güncelleriz. İletişim güçlüğünün davranışa etkisi büyükse dil ve konuşma terapisi, duygusal kökenli güçlüklerde oyun terapisi ile birlikte çalışılabilir.
Evde uygulayabileceğiniz ilkeler
- Kuralları az, net ve olumlu ifade edin: "Koşma" yerine "Evde yürüyoruz."
- Zor anları önceden tahmin edin; geçişlerden önce "Beş dakika sonra banyo" diye haber verin.
- Çocuğunuz sakinken ona isteğini nasıl ifade edebileceğini öğretin; kriz anı öğretim anı değildir.
- İyi giden davranışları hemen ve somut biçimde fark edin: "Oyuncaklarını sorduğunda paylaştın."
- Ebeveynler olarak aynı tepkiyi vermeye özen gösterin; tutarsızlık davranışı güçlendirebilir.
- Kendi sakinliğinizi koruyun; bir kriz anında sessiz ve kısa konuşmak çoğu zaman en etkilisidir.
Dikkat güçlüğü yaşayan çocuklar için evde rutin önerilerini DEHB: evde günlük rutin yazımızda bulabilirsiniz.
Başvuru
İskenderun, Dörtyol ve Payas'tan aileler davranış terapisi için merkezimize başvurabilir. Evdeki zor anları yargılamadan konuşabileceğimiz bir ön görüşme için başvuru formunu doldurabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Davranış terapisi ceza mı kullanır?
Hayır. Yaklaşımımız, davranışın ardındaki ihtiyacı anlamaya ve çocuğa bu ihtiyacı karşılamanın daha uygun yollarını öğretmeye dayanır. Olumlu davranışı fark etmek ve güçlendirmek planın merkezindedir.
Öfke nöbetleri ne zaman uzman desteği gerektirir?
Nöbetler çok sık, uzun ya da yoğunsa, çocuğun kendine veya başkalarına zarar vermesine yol açıyorsa ya da aile hayatını belirgin biçimde zorlaştırıyorsa bir değerlendirme faydalı olur.
Okulda yaşanan davranış sorunlarında da destek veriyor musunuz?
Evet. Sizin onayınızla öğretmenle iletişim kurarak sınıfta uygulanabilecek basit stratejileri paylaşabilir, okul ve ev arasında tutarlılık sağlamaya çalışabiliriz.
Değişiklik ne zaman görülür?
Bu, davranışın süresine, yoğunluğuna ve planın ne kadar tutarlı uygulandığına bağlıdır. Bazı davranışlar başlangıçta kısa süreliğine artabilir; bu dönemi birlikte değerlendirerek yol alırız.
